Ontgroei: nieuwe fundamenten voor de economie

Stel je de toekomst opnieuw voor na de coronacrisis

De coronapandemie heeft al ontelbare levens geëist en het is onduidelijk hoe het virus zal evolueren in de toekomst. Terwijl mensen in de gezondheidszorg en maatschappelijke basisdienstverlening aan de frontlinies vechten tegen de verspreiding van het virus, zorg dragen voor de zieken en essentiële activiteiten draaiende houden, is een groot deel van de economie tot stilstand gekomen. Deze situatie is voor velen verdovend en pijnlijk, en maakt ons angstig en ongerust over onze geliefden en de gemeenschappen waarvan we deel uitmaken, maar het is tegelijkertijd ook een moment om collectief nieuwe ideeën te lanceren.

Deze crisis, die veroorzaakt werd door het coronavirus, heeft al vele zwaktes van onze door groei geobsedeerde kapitalistische economie blootgelegd – onzekerheid voor velen, een lamgeslagen gezondheidszorgsysteem na jaren van besparingen en de onderwaardering van enkele van de meest essentiële beroepen. Dit systeem, geworteld in de exploitatie van mens en natuur, dat bijzonder vatbaar is voor crises, werd desondanks beschouwd als normaal. Hoewel de wereldeconomie meer produceert dan ooit tevoren, faalt ze er in om zorg te dragen voor mens en planeet – de rijkdom, daarentegen, wordt opgepot en de planeet wordt geplunderd. Jaarlijks sterven miljoenen kinderen aan vermijdbare ziektes, 820 miljoen mensen zijn ondervoed, ecosystemen en de biodiversiteit worden aangetast en broeikasgasemissies blijven toenemen en geven aanleiding tot gewelddadige, door de mens veroorzaakte klimaatverandering:  een stijgende zeespiegel, verwoestende stormen, droogtes en branden die hele regio’s verslinden.

De dominante strategieën om deze kwalen aan te pakken, bestaan al decennialang uit het overlaten van het economische verdelingsvraagstuk aan marktkrachten en uit het verminderen van ecologische degradatie via ontkoppeling en groene groei. Dit heeft niet gewerkt. We hebben nu een opportuniteit om verder te bouwen op de ervaringen van de coronacrisis: gaande van nieuwe vormen van samenwerking en solidariteit die volop bloeien, tot een wijdverspreide appreciatie van maatschappelijke basisdiensten zoals gezondheid, zorg, voedselvoorziening en afvalophaling. De pandemie heeft ook geleid tot in vredestijd ongeziene overheidsacties die aantonen wat mogelijk is als de wil tot handelen aanwezig is: het onbetwist herschikken van budgetten, het mobiliseren en herverdelen van geld, een snelle expansie van sociale zekerheidssystemen en huisvesting voor daklozen.

Tegelijkertijd, moeten we op onze hoede zijn voor problematische autoritaire tendensen die hun opmars maken zoals invasieve en surveillance-technologie, het sluiten van grenzen, beperkingen op het recht tot samenkomst, en de uitbuiting van de crisis door het rampenkapitalisme. We moeten ons stevig verzetten tegen zulke dynamieken, maar we kunnen het hierbij niet laten. Om een transitie naar een radicaal andere soort van samenleving te starten, in plaats van wanhopig te proberen om de destructieve groeimachine opnieuw te laten draaien, stellen we voor om te leren van eerdere ervaringen en de overvloed aan sociale en solidaire initiatieven die tijdens de laatste maanden overal ter wereld ontsproten zijn. In tegenstelling tot na die financiële crisis in 2008 moeten mens en planeet staatssteun krijgen in plaats van bedrijven en moeten we uit deze crisis komen met sufficiëntiemaatregelen in plaats van besparingsmaatregelen.

Wij, de ondertekenaars van deze brief, stellen daarom vijf principes voor om onze economisch te herstellen en de basis te letten om een rechtvaardige samenleving te creëren. Om nieuwe fundamenten te leggen voor een economie die voor iedereen werkt, moeten we:

1) Leven centraal stellen in onze economische systemen.

In plaats van economische groei en verspillende productie, moeten we leven en welzijn een centrale plek geven in onze inspanningen,. Terwijl sommige economische sectoren, zoals de ontginning van fossiele brandstoffen, defensie en reclame, zo snel mogelijk uitgefaseerd moeten worden, moeten we andere sectoren, zoals gezondheidszorg, onderwijs, hernieuwbare energie en ecologische landbouw, stimuleren.

2) Radicaal heroverwegen hoeveel werk en wat voor soort werk nodig is voor een goed leven voor iedereen.

We moeten meer klemtoon leggen op zorgwerk en de beroepen die essentieel bleken tijdens de crisis voldoende waarderen. Werknemers uit destructieve industrieën moeten toegang krijgen tot training voor een nieuw soort werk dat regeneratief en schoner is om een rechtvaardige transitie te garanderen. In het algemeen moeten we de werktijd verminderen en regelingen introduceren voor werkdelen.

3) De samenleving organiseren rond het voorzien van essentiële goederen en diensten.

Terwijl we verspillende consumptie en reizen moeten verminderen, moeten menselijke basisbehoeften zoals een recht op voedsel, onderdak, onderwijs voor iedereen gegarandeerd worden via maatregelen zoals universele basisdiensten of een universeel basisinkomen. Daarbovenop moet een democratisch bepaald minimum- en maximuminkomen geïntroduceerd worden.

4) De samenleving democratiseren.

Dit betekent: alle mensen in staat stellen om te participeren in de beslissingen die hun levens beïnvloeden. Meer specifiek komt dit neer op meer participatie voor groepen in de marge van de samenleving en op het gebruikmaken van feministische principes in de politiek en het economisch systeem. De macht van multinationale ondernemingen en de financiële sector moet drastisch ingeperkt worden via democratisch eigenaarschap en toezicht. Sectoren die verband houden met basisbehoeften zoals energie, voedsel, huisvesting, gezondheid en onderwijs moeten weggeleid worden uit de financiële en marktsfeer. Economische activiteit gebaseerd op samenwerking, zoals bijvoorbeeld werknemerscoöperaties, moet gestimuleerd worden.

5) Baseer politieke en economische systemen op het solidariteitsprincipe.

Herverdeling en rechtvaardigheid – transnationale, intersectionele en intergenerationele rechtvaardigheid – moet de basis zijn voor verzoening tussen huidige en toekomstige generaties, sociale groepen zowel binnen landen als tussen landen van het Mondiale Zuiden en het Mondiale Noorden. Vooral het Mondiale Noorden moet stoppen met de huidige vormen van exploitatie en herstelbetalingen doen voor exploitatie in het verleden. Klimaatrechtvaardigheid moet het leidend principe zijn voor een snelle sociaal-ecologische transformatie.

Zolang dat we een economisch systeem hebben dat afhankelijk is van groei, zal een recessie altijd verwoestend zijn. Wat de wereld daarentegen nodig heeft, is ontgroei – een geplande maar aangepaste, duurzame en rechtvaardige inkrimping van de economie die leidt naar een toekomst waar we beter kunnen leven met minder. De huidige crisis is voor velen wreed, in het bijzonder voor de meest kwetsbaren die het hardst getroffen worden, maar is ook een mogelijkheid om te reflecteren en zaken te heroverwegen. Het kan ons doen vaststellen wat werkelijk belangrijk is en heeft al ontelbare mogelijkheden aangetoond om op verder te bouwen. Ontgroei heeft, als beweging en als concept, al meer dan een decennium over deze problemen nagedacht. Ontgroei biedt een consistent raamwerk aan om de samenleving te herdenken op basis van andere waarden zoals duurzaamheid, solidariteit, billijkheid, convivialiteit, directe democratie en genieten van het leven.

Debatteer met ons mee en deel jou ideeën tijdens de online Ontgroei conferentie 2020 in Wenen en de mondiale ontgroei dag om samen op intentionele en emancipatorische wijze een uitweg te bouwen, weg van onze groeiverslavingen!

In solidariteit,

De open brief werkgroep: Nathan Barlow, Ekaterina Chertkovskaya, Manuel Grebenjak, Vincent Liegey, François Schneider, Tone Smith, Sam Bliss, Constanza Hepp, Max Hollweg, Christian Kerschner, Andro Rilović, Pierre Smith Khanna, Joëlle Saey-Volckrick

Deze tekst is het resultaat van een samenwerkingsproces binnen het internationale ontgroeinetwerk. Het is ondertekend door meer dan 1.000 experts en meer dan 70 organisaties uit meer dan 60 landen.

Bekijk alle handtekeningen hier